ΣΜΙΛΕΥΤΗΣ ΤΟΥ ΑΡΡΗΤΟΥ - ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΟΥ

Σμιλεύοντας το Άρρητο: Μια Οντολογική και Διακειμενική Προσέγγιση στην Ποίηση του Γιώργου Πολ. Παπαδάκη

Της Μαρίας Πολυχρονιάδου, Φιλολόγου

Η πρόσφατη ποιητική συλλογή του Γιώργου Πολ. Παπαδάκη, υπό τον εμβληματικό τίτλο «Σμιλευτής του άρρητου», αποτελεί έναν ώριμο σταθμό σε μια μακρά και πολυσχιδή συγγραφική πορεία που εκτείνεται από την ποίηση και το μυθιστόρημα έως το δοκίμιο και το θέατρο. Δεν πρόκειται για μια απλή προσθήκη εργογραφίας, αλλά για μια οργανική ενσωμάτωση των πνευματικών του καταβολών σε ένα σώμα γραφής που συνομιλεί διαρκώς με τα κλασικά αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η συλλογή συνιστά μια μελέτη της απουσίας και μια προσπάθεια της συνείδησης να διαμορφώσει νόημα στο χάος, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα όχι ως μέσο κάθαρσης, αλλά ως το μοναδικό πεδίο όπου η αμφιβολία μπορεί να κατοικηθεί με αξιοπρέπεια.

Το δοκίμιο αυτό επιχειρεί να αναδείξει τον πυρήνα της ποιητικής του Παπαδάκη, ο οποίος συγκροτείται από μια συνεχή ταλάντωση ανάμεσα στον υπαρξιακό προβληματισμό και την οντολογική διερεύνηση, όπως αυτά διαθλώνται μέσα από ένα πλούσιο δίκτυο διακειμενικών αναφορών.

Η Διακειμενικότητα ως Οντολογικό Εργαλείο

Το κύριο χαρακτηριστικό που διατρέχει τη συλλογή είναι η βαθιά και ουσιαστική διακειμενικότητα. Ο Παπαδάκης δεν παραθέτει απλώς ονόματα και αποσπάσματα για να κολακέψει τον «επαρκή αναγνώστη», αλλά εντάσσει τους λογοτεχνικούς ήρωες και τους δημιουργούς τους ως οργανικά στοιχεία στην ποιητική του αφήγηση. Οι αναφορές αυτές λειτουργούν ως «ιερά πνεύματα-καθοδηγητές» σε μια πορεία προς τη «φώτιση».

Στο ποίημα «Δάντης και Άμλετ», ο ποιητής συνομιλεί με τις εμβληματικές μορφές, οδηγώντας τον υπαρξιακό προβληματισμό πέρα από το σαιξπηρικό δίλημμα. Ο Άμλετ ρωτά: «Κι αν η απάντηση είναι να ζεις – / για ποιον ζεις; για ποιον πεθαίνεις;», με τον Παπαδάκη να μετατοπίζει το κέντρο βάρους από το «να ζει κανείς» στο «για ποιον ζει». Η φιγούρα του Δάντη, που «ανεβαίνει μια σκάλα που κατεβαίνει», συμπληρώνει αυτή την εικόνα μιας διαρκούς, σχεδόν σισύφειας, προσπάθειας κατανόησης του ανθρώπινου πεπρωμένου.

Αλλού, όπως στο «Ο Ηλίθιος στο Φως του Αυγούστου», ο ποιητής, ως «ο Ηλίθιος, επιταγμένος από τον Φιόντορ», συνδέει το «αόριστο με την Ύπαρξη» και το «άχρονο με το πραγματικό». Εδώ, η διακειμενικότητα (Ντοστογιέφσκι, Φώκνερ) γίνεται εργαλείο για να ψηλαφηθεί η σχέση του ατομικού υποκειμένου με το αιώνιο και το άπειρο.

Ο Χρόνος, η Μνήμη και η Απουσία

Ο χρόνος, ως οντολογική και υπαρξιακή κατηγορία, αποτελεί δεσπόζουσα έννοια στη συλλογή, υπογραμμίζοντας τη διπλή φύση της χρονικότητας στην ποίηση του Παπαδάκη: τον αντικειμενικό, οντολογικό χρόνο που «καμπυλώνει, ξαναρχίζει» και τον υποκειμενικό, υπαρξιακό χρόνο που «περνά» και «μας ξεπερνά».

Στο ποίημα «Η Απορία», η αίσθηση του χρόνου που μας προσπερνά συνδέεται με τη φιγούρα του Πεσσόα που «κρατά ένα άδειο κλουβί», ένα κλουβί που «έμαθε να κατοικεί άδειο». Η εικόνα αυτή αποδίδει με συγκλονιστικό τρόπο την εμπειρία της απώλειας και της απουσίας, η οποία είναι μια από τις κεντρικές θεματικές της συλλογής.

Η μνήμη, σε αυτή τη διαδικασία, δεν είναι μια παθητική ανάκληση, αλλά η «καύσιμη ύλη της οδύνης και της ενοχής». Στο ποίημα «Το Σπίτι», τα αντικείμενα στοιχειώνονται από το βλέμμα των νεκρών, φέρνοντας στο νου τους ιψενικούς Βρικόλακες. Η μνήμη είναι ο μόνος τρόπος να κρατηθεί ζωντανή η «αύρα» των απόντων, αλλά ταυτόχρονα είναι και μια πηγή συνεχούς πόνου. Οι μεταφορές του Παπαδάκη είναι ιδιαίτερα εύστοχες εδώ: «οι μνήμες / είναι τρύπες γεμάτες φως, / κρυμμένες στις τσέπες της συνείδησης».

Η Σιωπή ως Υπερπλήρης Κατάσταση

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της συλλογής είναι η προσέγγιση της σιωπής. Επηρεασμένος από την ανατολική φιλοσοφία, ο Παπαδάκης δεν βλέπει τη σιωπή ως κενό, αλλά ως μια «υπερπλήρη κατάσταση ύπαρξης», μια «ενεργητική σιωπή του ‘Σατόρι’».

Στο ποίημα «Η Σιωπή», η σιωπή γίνεται «πανωφόρι ελπίδας», μια συνθήκη που επιτρέπει στην απουσία του άλλου να είναι «πιο παρούσα / απ’ την παρουσία μου». Η σιωπή αυτή είναι συνωμοτική και συνειδητή, προσφέροντας στον κόσμο συνοχή και νόημα. Είναι η «Σιωπή του Νου», όπου ο εαυτός μπορεί να αναπνεύσει μακριά από τον θόρυβο του κόσμου.

Ο Γιώργος Πολ. Παπαδάκης, με τον «Σμιλευτή του άρρητου», μας προσφέρει μια ποίηση «γυμνή, λιτή και ουσιαστική» που δεν διστάζει να αναμετρηθεί με τα πιο βαθιά υπαρξιακά και οντολογικά ερωτήματα. Η συλλογή αποτελεί μια κατάθεση οντολογικής αγωνίας αλλά και πνευματικής ωριμότητας.

Ο ποιητής, ως ένας σύγχρονος «σμιλευτής», χρησιμοποιεί τη γλώσσα και τη διακειμενικότητα για να δώσει μορφή σε αυτό που δεν μπορεί να ειπωθεί, στο «άρρητο». Και όπως επισημαίνεται, «όσο περισσότερο αφαιρεί ο ποιητής από τον θόρυβο του κόσμου, τόσο περισσότερο πλησιάζει το άρρητο φως».