Η Παθολογία του Ποδοσφαιρικού Φανατισμού

 

Η Παθολογία του Ποδοσφαιρικού Φανατισμού

Η διαμάχη για το ποιος είναι ο κορυφαίος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο έντονα κοινωνικά φαινόμενα της εποχής μας. Αυτό που θα μπορούσε να είναι μια αθλητική συζήτηση, έχει διολισθήσει σε μια κατάσταση που θυμίζει περισσότερο δόγμα παρά ανάλυση. Η «Μεσιολατρεία» και η «Ροναλντολατρεία» δεν αποτελούν απλώς θαυμασμό· έχουν εξελιχθεί σε ταυτοτικά χαρακτηριστικά, όπου η διαφωνία δεν αντιμετωπίζεται ως ανταλλαγή απόψεων, αλλά ως προσωπική προσβολή.

Σε ένα περιβάλλον ψηφιακής αμεσότητας, το 95% των σχολίων που καταγράφονται στα κοινωνικά δίκτυα στερείται στοιχειώδους επιχειρηματολογίας. Η συζήτηση κυριαρχείται από το μίσος, τις ύβρεις και την απαξίωση του «άλλου», ενώ η έλλειψη παιδείας καθιστά αδύνατη την κατανόηση του ποδοσφαίρου ως ιστορικού και κοινωνικού γεγονότος. Το παράδοξο είναι ότι εκατομμύρια άνθρωποι συγκρούονται με πάθος για δύο αθλητές που ανήκουν σε μια οικονομική ελίτ, την ώρα που οι ίδιοι οι παίκτες, στις σπάνιες τοποθετήσεις τους, διατηρούν συχνά μια στάση επαγγελματικού σεβασμού.

Αυτό το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο. Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις, όπως η θεωρία της «ταυτοποίησης με την ομάδα» (in-group/out-group bias) του C.R. Snyder, αλλά και οι αναλύσεις του Henri Tajfel σχετικά με την κοινωνική ταυτότητα, εξηγούν πώς το άτομο τείνει να υπερασπίζεται την «ομάδα» του με επιθετικότητα, προκειμένου να θωρακίσει την αυτοεικόνα του. Όταν το ατομικό κριτήριο υποχωρεί, ο φανατισμός γίνεται το «ασφαλές» καταφύγιο του όχλου.

Συγκεκριμένα Ο C.R. Snyder στη θεωρία της «ταυτοποίησης με την ομάδα»), αναφέρει, ότι ίδιος μηχανισμός φανατισμού παρατηρείται:

Στην πολιτική πόλωση (echo chambers).
Στον θρησκευτικό φανατισμό.
Στην προσκόλληση σε καταναλωτικά brands όπου ο χρήστης ταυτίζει την αυτοπεποίθησή του με την επιλογή του.

Η αποσύνδεση από την ιστορική πραγματικότητα είναι πλήρης. Πολλοί από αυτούς που συμμετέχουν σε αυτή την ψηφιακή ανθρωποφαγία αγνοούν ότι το ποδόσφαιρο έχει παρελθόν, εξέλιξη και διαφορετικές εποχές με εντελώς ανόμοιους κανόνες και συνθήκες προστασίας των επιθετικών. Η άρνηση να μελετηθεί η πορεία του αθλήματος πριν από την εποχή του ίντερνετ στερεί από τους «οπαδούς» τη δυνατότητα να αντιληφθούν την εξέλιξη του παιχνιδιού, περιορίζοντάς τους σε μια στείρα και επιθετική υπεράσπιση του παρόντος.

Το ποδόσφαιρο, ως καθρέφτης της κοινωνίας, αποκαλύπτει εδώ μια δυσάρεστη αλήθεια: την αδυναμία της ψηφιακής εποχής να συνθέσει λογικά επιχειρήματα. Η αμορφωσιά δεν είναι πλέον έλλειψη πληροφορίας, αλλά έλλειψη διάθεσης για επεξεργασία της. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η συζήτηση για τον κορυφαίο παίκτη παύει να είναι ποδοσφαιρική και γίνεται μια άσκηση επιβολής, όπου ο νικητής δεν είναι αυτός που έχει δίκιο, αλλά αυτός που φωνάζει πιο δυνατά.

Στο ελληνικό πλαίσιο, το φαινόμενο προσλαμβάνει ακόμη πιο ανησυχητικές διαστάσεις. Η τάση για ταύτιση με το "είδωλο" του εξωτερικού προστίθεται στο ήδη επιβαρυμένο τοπίο του παραδοσιακού οπαδικού φανατισμού, δημιουργώντας ένα μείγμα τοξικότητας που δεν συναντάται εύκολα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες με ανάλογη ποδοσφαιρική κουλτούρα. Στην Ελλάδα, η έλλειψη διακριτών ορίων μεταξύ της ποδοσφαιρικής προτίμησης και της κοινωνικής ταυτότητας καθιστά τη διαφωνία όχι απλώς δύσκολη, αλλά επικίνδυνη. Ενώ σε άλλες δυτικές κοινωνίες ο αθλητικός φανατισμός μπορεί να περιορίζεται σε μια ψηφιακή "φούσκα", στην Ελλάδα η απουσία πολιτισμένου διαλόγου στην καθημερινότητα, μεταφέρεται αυτούσια στα γήπεδα και στα social media, όπου ο "άλλος" δεν είναι απλώς ένας λάθος σκεπτόμενος, αλλά ένας "εχθρός" που πρέπει να εξουδετερωθεί. Η ελληνική περίπτωση επιβεβαιώνει ότι όταν ο οπαδισμός γίνεται υποκατάστατο της έλλειψης ευρύτερης παιδείας, το ποδόσφαιρο παύει να είναι παιχνίδι και μετατρέπεται σε μέσο εκτόνωσης συμπλεγμάτων. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που μεγαλώνουν παιδιά που πηγαίνουν σχολείο και μπουκάρουν στο γραφείο του διευθυντή για την υπερπασπιση του κανακάρη τους. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που όταν φύγει από τη ζωή ένας σύγχρονος "σκυλάς" τραγουδιστής θα κάνουν αφιέρωμα στο τικ τοκ, τοποθετώντας τον στην ίδια φώτο με τους πραγματικά κορυφάιους του είδους (Μπιθικώτση, Καζαντζίδη, Διονυσίου, Ξυλούρη), αδυνατώντας να αντιληφθούν τι κάνουν. Δυστυχώς οι άνθρωποι αυτοί είναι η πλειοψηφία. Ζουν ανάμεσά μας. Οδηγούμαστε σε μια σουρεαλιστική εποχή, όπου θα τοποθετείς τον καφέ δίπλα στο τσάι για καιρό και θα σου λένε: Δεν είναι καφές, τσάι είναι πλέον. (όποιος κατάλαβε κατάλαβε).

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΛΕ

 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΛΕ

Είναι γνωστό ότι οι περισσότεροι κορυφαίοι ποδοσφαιριστές, με χαρακτηριστική εξαίρεση τον Μπεκενμπάουερ, αγωνίζονταν και αγωνίζονται σε συγκεκριμένες θέσεις, τις οποίες είναι αναγκαίο να προσεγγίσουμε αναλυτικά για την καλύτερη κατανόηση του ζητήματος. Συχνά, η συζήτηση περί της κυριαρχίας ορισμένων ποδοσφαιριστών βασίζεται σε ατεκμηρίωτες τοποθετήσεις, συνθηματολογικές διατυπώσεις ή στην απλή παράθεση τίτλων. Παρότι οι τίτλοι έχουν αναμφίβολα τη σημασία τους, ιδίως σε ένα κατεξοχήν συλλογικό άθλημα όπως το ποδόσφαιρο, δεν αποτελούν από μόνοι τους το βέλτιστο κριτήριο αξιολόγησης της ατομικής υπεροχής. Το σημαντικότερο στοιχείο παραμένει η ανάλυση των ατομικών ποδοσφαιρικών χαρακτηριστικών κάθε παίκτη. Παράλληλα, συχνά διατυπώνονται απλουστευτικές προσεγγίσεις, όπως το επιχείρημα ότι κάποιος ποδοσφαιριστής δεν αγωνίστηκε στην Ευρώπη, ενώ μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης επηρεάζεται περισσότερο από συναισθηματικές προτιμήσεις παρά από συστηματική και αναλυτική τεκμηρίωση.

Ορισμοί και Διαχωρισμοί Ρόλων

1. Επιθετική Γραμμή (9 και Ψευτο-9)

• Στατικό Εννιάρι (π.χ. Αντωνιάδης): Ο κλασικός εκτελεστής περιοχής. Κύρια αποστολή του είναι η ολοκλήρωση των επιθετικών ενεργειών εντός περιοχής. Σπάνια απομακρύνεται από τη ζώνη δράσης του ή συμμετέχει ουσιαστικά στη δημιουργία. Περιμένει την τελική μεταβίβαση και εξειδικεύεται στην εκτέλεση.

• Μοντέρνο Εννιάρι (π.χ. Φαν Μπάστεν, Βαζέχα): Παίκτης που διατηρεί το ένστικτο του εκτελεστή, αλλά συμμετέχει ενεργά στη συνολική ανάπτυξη του παιχνιδιού. Κινείται διαρκώς, πιέζει, «διαβάζει» τις γραμμές, συνδυάζεται με τους μέσους και συμβάλλει στη δημιουργία. Δεν αποτελεί απλώς έναν στατικό κίνδυνο, αλλά αναπόσπαστο μέρος του δημιουργικού ιστού της ομάδας.

• Ψευτοεννιάρι (False 9 - π.χ. Κρόιφ, Μέσι επί Γκουαρδιόλα): Ο επιθετικός που εγκαταλείπει συχνά την περιοχή προκειμένου να λειτουργήσει και ως οργανωτής του παιχνιδιού. Η κύρια λειτουργία του δεν περιορίζεται στην εκτέλεση, αλλά επεκτείνεται στη δημιουργία αριθμητικών υπεροχών στον άξονα, αναγκάζοντας τα αντίπαλα στόπερ να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους και διαταράσσοντας την αμυντική συνοχή του αντιπάλου.

2. Ο Άξονας (Δεκάρια και Ψευτοδεκάρια)

• Κλασικό Δεκάρι (π.χ. Πλατινί, Μαραντόνα): Ο ηγέτης του άξονα και βασικός οργανωτής της ομάδας. Δημιουργεί, μοιράζει το παιχνίδι, εκτελεί στατικές φάσεις και αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς της επιθετικής λειτουργίας. Διακρίνεται ενδεικτικά σε δύο υποκατηγορίες:

○ Το Δεκάρι «Εργάτης» (τύπου Δομάζου): Ο παίκτης που καλύπτει μεγάλες αποστάσεις και συμμετέχει ενεργά σε όλες τις φάσεις του παιχνιδιού. Δεν είναι απλώς δημιουργός, αλλά και μαχητής, ο οποίος πιέζει, ανακτά κατοχές, μεταφέρει τη μπάλα από τη μία περιοχή στην άλλη και επιβάλλεται μέσω της έντασης, της φυσικής παρουσίας και του αγωνιστικού πάθους.

○ Το «Αρχοντικό» Δεκάρι (τύπου Δαβουρλή, Κούδα, Τσάρτα): Ο παίκτης της υψηλής τεχνικής κατάρτισης και της φινέτσας. Βασίζεται κυρίως στη διορατικότητα, στις μεταβιβάσεις υψηλής ακρίβειας, στον έλεγχο του ρυθμού και στην ικανότητα να διασπά οργανωμένες άμυνες μέσω της δημιουργικότητας και της ποδοσφαιρικής ευφυΐας.

• Ψευτοδεκάρι (False 10 - π.χ. Ίσκο, παλαιότεροι ρόλοι του Μέσι): Παίκτης που ξεκινά τυπικά από τη θέση «10», αλλά κινείται διαρκώς περιφερειακά ή προς τις πτέρυγες, αποφεύγοντας τον ασφυκτικό έλεγχο των αμυντικών μέσων. Δεν παραμένει σταθερά στον άξονα, αλλά λειτουργεί ως χωρικά μη προβλέψιμος οργανωτής, εμφανιζόμενος διαρκώς σε ελεύθερους χώρους και καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την αποτελεσματική ατομική του επιτήρηση.

Η Απόλυτη Πληρότητα: Ο Πελέ ως το Πληρέστερο Ποδοσφαιρικό Πρότυπο

Οι κορυφαίοι ποδοσφαιριστές στην ιστορία του αθλήματος υπήρξαν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, ηγετικές φυσιογνωμίες. Είτε αγωνίζονταν ως κλασικά δεκάρια, είτε ως επιθετικοί ή πολυλειτουργικοί μεσοεπιθετικοί, η ικανότητά τους να επηρεάζουν καθοριστικά την αγωνιστική συμπεριφορά της ομάδας τους αποτέλεσε βασικό κριτήριο της ιστορικής τους καταξίωσης. Η αγωνιστική τους επίδραση διαμόρφωσε τον μύθο τους και εδραίωσε τη θέση τους στη συλλογική μνήμη του ποδοσφαίρου.

Ο Πελέ, ωστόσο, φαίνεται να υπερβαίνει τα συμβατικά όρια των αγωνιστικών ρόλων. Πολλοί αναλυτές και ιστορικοί του αθλήματος τον θεωρούν το πληρέστερο επιθετικό πρότυπο στην ιστορία του ποδοσφαίρου, καθώς συνδύαζε σε εξαιρετικό βαθμό στοιχεία δημιουργού, εκτελεστή, οργανωτή και ηγέτη.

Τα 14 Χαρακτηριστικά του Πελέ: Μια Προσέγγιση της Πληρότητάς του

1. Ντρίμπλα: Ικανότητα ακαριαίας αλλαγής κατεύθυνσης με τη μπάλα υπό πλήρη έλεγχο ακόμη και σε συνθήκες υψηλής πίεσης.

2. Διορατικότητα (Scanning): Διαρκής εποπτεία του αγωνιστικού χώρου και ικανότητα πρόβλεψης της εξέλιξης των φάσεων πριν από την εκδήλωσή τους.

3. Αμφιδεξιότητα: Εξαιρετικά υψηλό επίπεδο αποτελεσματικότητας και με τα δύο πόδια, χωρίς εμφανείς τεχνικούς περιορισμούς.

4. Εκτελεστική Δεινότητα: Ικανότητα σκοραρίσματος με όλους τους δυνατούς τρόπους, απέναντι τόσο σε οργανωμένες όσο και σε ανοιχτές άμυνες.

5. Οργανωτική Διορατικότητα: Δυνατότητα λειτουργίας ως δημιουργικού άξονα, με χαρακτηριστικά κορυφαίου πλέιμεϊκερ.

6. Μακρινή Μεταβίβαση: Ικανότητα εκτέλεσης ακριβών μεταβιβάσεων μεγάλων αποστάσεων, ικανών να μεταβάλλουν άμεσα τον ρυθμό και τη γεωμετρία του παιχνιδιού.

7. Κεφαλιά και Άλμα: Εξαιρετική εκρηκτικότητα και χρονισμός στο άλμα, που του επέτρεπαν να υπερισχύει έναντι σημαντικά ψηλότερων αντιπάλων.

8. Σουτ από Απόσταση: Ικανότητα εκτέλεσης ισχυρών και ακριβών σουτ από μεγάλες αποστάσεις.

9. Ταχύτητα: Συνδυασμός εκρηκτικότητας, επιτάχυνσης και υψηλής τελικής ταχύτητας.

10. Φυσική Κατάσταση: Εξαιρετική αντοχή και αθλητικότητα, που του επέτρεπαν να διατηρεί υψηλή ένταση καθ' όλη τη διάρκεια των αγώνων.

11. Σταθερότητα και Διάρκεια: Η συμμετοχή του στην κατάκτηση τριών Παγκοσμίων Κυπέλλων σε διάστημα δώδεκα ετών αποτελεί ισχυρή ένδειξη της διαχρονικής αγωνιστικής του επιρροής.

12. Αμυντική Συνεισφορά: Συμμετείχε ενεργά στην ανασταλτική λειτουργία της ομάδας, συμβάλλοντας στην ανάκτηση της μπάλας και στην ισορροπία των γραμμών.

13. Πολυλειτουργικότητα: Ήταν σε θέση να αγωνιστεί αποτελεσματικά ως κεντρικός επιθετικός, δεύτερος επιθετικός, δημιουργικός οργανωτής ή ελεύθερος επιθετικός, χωρίς ουσιαστική μείωση της απόδοσής του.

14. Προσαρμοστικότητα: Μπορούσε να κυριαρχήσει σε διαφορετικά αγωνιστικά περιβάλλοντα, απέναντι σε ποικίλα τακτικά συστήματα και διαφορετικούς τύπους αντιπάλων.

Η Κορυφή της Πυραμίδας: Συγκριτική Ανάλυση

1. Johan Cruyff (Ο Αρχιτέκτονας της Ποδοσφαιρικής Νόησης)

Ο Κρόιφ υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία του αθλήματος και ο βασικός εκφραστής του Ολοκληρωτικού Ποδοσφαίρου. Η ποδοσφαιρική του νοημοσύνη και η χωρική του αντίληψη υπήρξαν πρωτοποριακές. Ως ψευτοεννιάρι, αναδιαμόρφωσε τη λειτουργία της επίθεσης, επηρεάζοντας καθοριστικά την εξέλιξη της τακτικής θεωρίας.

Ωστόσο, η επιρροή του εκφραζόταν κυρίως μέσα από συλλογικές αρχές παιχνιδιού. Συγκριτικά με τον Πελέ, υστερούσε στην αμφιδεξιότητα, στην εναέρια κυριαρχία, στη σωματική ισχύ και στην καθαρή εκτελεστική αποτελεσματικότητα.

2. Diego Maradona (Ο Υπέρτατος Ηγέτης)

Ο Μαραντόνα αποτελεί ίσως το κορυφαίο παράδειγμα ατομικής επιρροής στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Ως κλασικό δεκάρι, συνδύαζε δημιουργία, ηγεσία και ατομική υπέρβαση σε πρωτοφανή βαθμό.

Η κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1986 και η μεταμόρφωση της Νάπολι σε πρωταγωνιστική δύναμη αποτελούν ιστορικά παραδείγματα ηγετικής επιβολής.

Συγκριτικά με τον Πελέ, υστερούσε στην αμφιδεξιότητα, στην εναέρια δεινότητα, στο παιχνίδι με το κεφάλι, στη φυσική κατάσταση μεγάλης διάρκειας και στη συνολική σταθερότητα της καριέρας του.

3. Lionel Messi (Ο Μετρ της Οργανωμένης Δημιουργίας)

Ο Μέσι τελειοποίησε τον ρόλο του ψευτοεννιαριού και αργότερα εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους οργανωτές-εκτελεστές στην ιστορία του αθλήματος. Η αντίληψη χώρου, η ντρίμπλα και η δημιουργικότητά του βρίσκονται σε ιστορικά επίπεδα.

Εντούτοις, η περιορισμένη εναέρια παρουσία, η μικρότερη αμυντική συμμετοχή κατά μεγάλα διαστήματα της καριέρας του, η χαμηλότερη σωματική ισχύς και η μικρότερη πολυλειτουργικότητα σε διαφορετικούς αγωνιστικούς ρόλους αποτελούν στοιχεία στα οποία ο Πελέ διατηρεί συγκριτικό πλεονέκτημα.

4. Cristiano Ronaldo (Το Απόλυτο Σύγχρονο Επιθετικό Πρότυπο)

Ο Κριστιάνο Ρονάλντο αποτελεί ίσως τον πληρέστερο σύγχρονο εκτελεστή. Η εξέλιξή του από ακραίο επιθετικό σε κεντρικό φορ, σε συνδυασμό με την εξαιρετική αθλητικότητα, την εναέρια υπεροχή και τη μακροβιότητά του, τον καθιστούν μοναδική περίπτωση.

Παρά ταύτα, συγκριτικά με τον Πελέ, δεν διέθετε τον ίδιο βαθμό οργανωτικής επιρροής, δημιουργικής διορατικότητας και συνολικής ευχέρειας στην ανάπτυξη του παιχνιδιού από βαθύτερες ζώνες.

Συμπέρασμα

Κάθε κορυφαίος ποδοσφαιριστής κυριάρχησε μέσα από διαφορετικά χαρακτηριστικά. Ο Κρόιφ επαναπροσδιόρισε τη χωρική λειτουργία του παιχνιδιού, ο Μαραντόνα ενσάρκωσε την ατομική ηγετική υπέρβαση, ο Μέσι τελειοποίησε τη δημιουργική αποτελεσματικότητα και ο Κριστιάνο Ρονάλντο επαναπροσδιόρισε τα όρια της εκτελεστικής παραγωγικότητας.

Ο Πελέ, ωστόσο, φαίνεται να αποτελεί τη μοναδική περίπτωση ποδοσφαιριστή που συνδύασε σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο σχεδόν το σύνολο των παραπάνω χαρακτηριστικών, γεγονός που δικαιολογεί την άποψη ότι συνιστά το πληρέστερο ποδοσφαιρικό πρότυπο στην ιστορία του αθλήματος.

Βιβλιογραφία

Wilson, J. (2013). Inverting the Pyramid: The History of Soccer Tactics. Orion.

Cox, M. (2017). Zonal Marking: The Making of Modern European Football. HarperCollins.

Goldblatt, D. (2006). The Ball is Round: A Global History of Football. Penguin.

Kuper, S., & Szymanski, S. (2018). Soccernomics. Nation Books.

Pelé. (2006). Pelé: The Autobiography. Simon & Schuster.

FIFA Technical Study Group. (1958-1970). FIFA World Cup Technical Reports.

Relaño, A. (2014). 80 años de mundiales. Córner.

Murray, B. (1998). The World's Game: A History of Soccer. University of Illinois Press.

Guillem, B. (2018). The Messi-Cristiano Era. Orion.

Γιώργος Πολ. Παπαδάκης

 

Χρήστος Σωτηρακόπουλος: Μια πραγματικά φοβερή δουλειά για τους 9 κορυφαίους Έλληνες ποδοσφαιριστές

Τέτοιες μέρες το 1959, ξεκίνησε ουσιαστικά η ιστορία της Πρώτης Εθνικής στην Ελλάδα. Ήταν το απαύγασμα μιας διαδρομής που ο κόσμος περίμενε πώς και πώς, ώστε να υπάρξει επιτέλους ένα ενιαίο πρωτάθλημα σε μόνιμη βάση. Με αφορμή αυτή την ιστορική αφετηρία, είχα τη χαρά να κρατήσω στα χέρια μου και να μελετήσω ένα πολύ ωραίο βιβλίο του Γιώργου Πόλ. Παπαδάκη, «Οι εννέα κορυφαίοι Έλληνες ποδοσφαιριστές», με πολύ μεγάλες φυσιογνωμίες και στο εξώφυλλο και στο βιβλίο μέσα (Εκδόσεις Δρόμων).

Ο Γιώργος είναι ένας πολυσχιδής συγγραφέας και λογοτέχνης, με μεγάλο έργο. Έχει γράψει βιβλία διάφορα, όπως μυθιστόρημα, παιδική όπερα, comics, αλλά και βιβλία πάνω στο παλιό ποδόδφαιρο. Έχει σπουδάσει όμως μαθηματικά και στατιστική, το βιβλίο έχει πολλά μέσα, προς τεκμηρίωση των ισχυρισμών. Από τη μέρα που μου στάλθηκε το βιβλίο, του ξεκαθάρισα ότι ήθελα χρόνο —ένα δίμηνο με τρίμηνο— γιατί ήθελα να το διαβάσω ολόκληρο και προσεκτικά πριν το παρουσιάσω. Και ομολογώ ότι έχω εντυπωσιαστεί με τις πολύ ωραίες ιστορίες και το υλικό του. Πρόκειται για μια πραγματικά φοβερή δουλειά και με ένα πολύ ωραίο πρόλογο του φίλου και συνεργάτη Άγγελου Μενδρινού.

Να πω ότι είναι ένα πάρα πολύ ωραίο βιβλίο, έχει πολλά ενδιαφέροντα μέσα εκτός από τα στατιστικά και τα αποκόμματα εφημερίδων έχει παλίες φωτογραφίες καθώς και σκίτσα. Ζούμε πλέον στην εποχή της απόλυτης καταμέτρησης των πάντων. Όμως, αν αναλογιστούμε το παρελθόν, θα συνειδητοποιήσουμε ότι κινδυνεύαμε να περάσουν τα χρόνια και να μη γνωρίζουμε πόσες ασίστ έδωσε ο Δομάζος, ο Δαβουρλής ή ο Παπαϊωάννου.

Αυτό που έκανε ο συγγραφέας είναι εξαιρετικά σημαντικό. Στο εξωτερικό, και συγκεκριμένα στην Αγγλία όπου πραγματοποιώ έρευνες συνεχώς, δεν υπάρχουν τέτοια στοιχεία πριν από το 1993 ή το 2003. Για να τα βρει κανείς, πρέπει να κάτσει ματς-με-ματς και να ξεσκονίσει τα reports των αγώνων στις παλιές εφημερίδες. Αυτόν ακριβώς τον άθλο πέτυχε ο Γιώργος Πόλ. Παπαδάκης, κάνοντας μια σπουδαία μαθηματική στατιστική καταγραφή.

Η επιλογή των εννέα συγκεκριμένων ποδοσφαιριστών (Κ. Δαβουρλής, Γ. Δεληκάρης, Μ. Δομάζος, Γ. Κούδας, Τ. Λουκανίδης, Θ. Μπέμπης, Κ. Νεστορίδης, Μ. Παπαϊωάννου, Β. Χατζηπαναγής) συγκεντρώνει ακριβώς τα χαρακτηριστικά που ορίζουν τους κορυφαίους παγκοσμίως και είναι σημείο αναφοράς.

Σε μια τέτοια συζήτηση, προφανώς πάντα θα υπάρχει η «γκρίνια» για το αν θα μπορούσαν να είναι έντεκα οι παίκτες, και προσωπικά θα πρότεινα να εξεταστούν περιπτώσεις όπως του Γιώργου Σιδέρη ή του Θωμά Μαύρου. Ωστόσο, αυτό αφορά αποκλειστικά το κριτήριο του συγγραφέα. Το δικό του «παιδί» έφτιαξε, αυτός επιλέγει, κι εμείς απολαμβάνουμε το αποτέλεσμα.

Στο εξωτερικό φυσικά βγαίνουν τα τελευταία χρόνια μεγάλοι παίκτες που μπορουν να συγκριθούν άνετα με Πελέ Μαραντόνα Κρόιφ κλπ, όπως ο Μέσσι και ο Ρονάλντο, που εκτός από γκολ ασίστ κλπ, και αγώνες σε υψηλό επίπεδο, έχουν και μεγάλη διάρκεια κάτι πολύ σημαντικό. Στην Ελλάδα όμως όπως σωστά επισημαίνει ο συγγραφέας οι μεγάλοι μπαλαδόροι σταματάνε, αν όχι στην περίοδο Τσάρτα και Καραπιάλη κάπου εκεί κοντά. Μετά τη δεκαετία του ‘80, χρειαζότανε και ένα «σκληρό» κοινωνικό backround,  για να μπορέσει ο παίκτης να κάνει ένα βήμα παραπάνω. Επίσης, μετά την εποχή Μποσμάν άλλαξε ακόμη περισσότερο το ποδόσφαιρο με την έκρηξη των ατζέντηδων καθώς επίσης και την εύκολη αλλαγή ομάδας, από τους παίκτες. Οι ποδοσφαιριστές που αναφέρει ο Παπαδάκης, έχουν ταυτίσει το όνομα τους με τα χρώματα κυρίως μιας ομάδας. Σήμερα ζούμε την εποχή των συμβολαίων.

Ο συγγραφέας έχει κάνει πραγματικά μια φοβερή δουλειά και είναι άξιος συγχαρητηρίων. Μου πήρε λίγο χρόνο να μελετήσω το βιβλίο το οποίο εκτός από τα πολύτιμα στοιχεία που παραθέτει, αποτελεί μέσα απο τις φωτογραφίες και ένα  «αποτύπωμα εποχής». Ακόμα και η γλώσσα στο απόκομμα της εφημερίδας, συγκινεί, όπως για παράδειγμα : «Ο ακατάβλητος Αθανάσιος Μπέμπης», η λέξη «ακατάβλητος» είναι μια λέξη που δυστυχώς δε χρησιμοποιείται συχνά σήμερα.

Συγχαίρω θερμά τον Γιώργο Πόλ. Παπαδάκη. Το βιβλίο «Οι εννέα κορυφαίοι Έλληνες ποδοσφαιριστές» από τις Εκδόσεις Δρόμων είναι ένα υπέροχο έργο, και του εύχομαι ολόψυχα να είναι καλοτάξιδο και να φτάσει σε όσο το δυνατόν περισσότερα χέρια.

(Η κριτική του Χρήστου Σωτηρακόπουλου, για το βιβλίο "9 κορυφαίοι Έλληνες ποδοσφαιριστές" αποτελεί απομαγνητοφώνηση από την συνέντευξη που έδωσε ο συγγραφέας Γιώργος Πολ. Παπαδάκης στον δημοσιογράφο (sport fm) τον Οκτώβριο του 2025. )

https://www.youtube.com/watch?v=h5W1XnB74KA&t=451s 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΣΜΙΛΕΥΤΗΣ ΤΟΥ ΑΡΡΗΤΟΥ, ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ, ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ, ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ, 2026

 

Σμιλευτής του άρρητου, Γιώργος Πολ. Παπαδάκης, Δίφρος, 2025

 

Εύα Στάμου

 

Ο Γιώργος Πολ. Παπαδάκης έχει σημειώσει μακρά πορεία στα ελληνικά γράμματα καθώς έχει ήδη στο ενεργητικό του επτά ποιητικές συλλογές, ένα μυθιστόρημα, μια συλλογή διηγημάτων, κι  ένα θεατρικό έργο-παραμύθι. Έχει εκδώσει επίσης επτά μελέτες και έναν τόμο με συνεντεύξεις γνωστών προσωπικοτήτων από τον χώρο της τέχνης και του πολιτισμού.

Μέσα από τους στίχους της τελευταίας ποιητικής συλλογής του Σμιλευτής του άρρητουζωντανεύουν οι λογοτεχνικοί ήρωες κλασικών αριστουργημάτων.Σε κάθε σελίδα σχεδόν, ο Γ.Π. Παπαδάκης συνομιλεί με τα κείμενα των πιο εμβληματικών μορφών της παγκόσμιας λογοτεχνίας σε μια προσπάθεια επαναδιαπραγμάτευσης του ανθρώπινου πεπρωμένου. Δεν πρόκειται για μια στείρα παράθεση ονομάτων, αλλά για μια οργανική ενσωμάτωση· είναι άλλωστε χαρακτηριστικό γνώρισμα των πνευματικών ανθρώπων να βρίσκονται σε συνεχή διάλογο με τους δημιουργούς που έχουν επηρεάσει τη σκέψη τους.

Ο ποιητήςυπενθυμίζει στον μυημένο αναγνώστη το νιτσεϊκό σύμπαν της αιώνιας επιστροφής, την μπορχεσιανή αντίληψη για τον χρόνο και την αφήγηση ως κυκλικό λαβύρινθο, τη θεώρηση του Μπεργκσόν για τη χρονικότητα, τα εκλεκτά κείμενατου Δάντη, του Σαίξπηρ, του Φώκνερ, του Τόμας Μαν, του Έλιοτ, του Κάφκα. Μοιάζει να καλεί τα «ιερά πνεύματα» των δημιουργών όχι ως διακοσμητικά στοιχεία, αλλά ως καθοδηγητές σε μια πορεία προς τη ‘φώτιση’. Η πυκνότητα της γραφής του λειτουργεί εδώ ως μεγεθυντικός φακός: κάθε λέξη είναι προσεκτικά ζυγισμένη, ώστε να ελαχιστοποιείται η απόσταση ανάμεσα στο σημαίνον και το σημαινόμενο.

Τα περισσότερα ποιήματα της συλλογής αποτελούν παραλλαγές σε καίρια υπαρξιακά θέματα: τη ματαιότητα, την ατέρμονη αναζήτηση της αλήθειας και το οντολογικό παράδοξο του να είμαστε, την ίδια στιγμή, νεκροί και ζωντανοί. Οι στίχοι διακρίνονται από μια μελαγχολική ποιότητα, ταλαντευόμενοι ανάμεσα στη θλίψη και την αποδοχή του τέλους. Όπως σημειώνει στις ‘Στρατιές των μελλοθάνατων’, «οι σκέψεις μεταμορφώνονται σε δαίμονες που τρώνε την ψυχή».

Πρόκειται για ποίηση σκοτεινή και απαισιόδοξη ή για μια ωμά αποκαλυπτική καταγραφή της ανθρώπινης συνθήκης;

Ο Γ.Π.Παπαδάκης χρησιμοποιεί το παράδοξο ως εργαλείο αφύπνισης. Ο αφηγητής βρίσκεται σε διαρκή αναζήτηση: ψάχνει απαντήσεις στα βιβλία, στην ενδοσκόπηση, στην παρατήρηση, στον έρωτα, μα η λύτρωση δεν διαφαίνεται πουθενά.Καθώς η επινόηση μπερδεύεται με την αλήθεια, μοιάζει εγκλωβισμένος σε ένα δυσοίωνο παρόν, από το οποίο μόνο η σιωπή έχει τη δύναμη να του προσφέρει προσωρινή ανακούφιση.

Με γλώσσα ακριβή και εκλεπτυσμένη, ο δημιουργός μιλά για τον καθημερινό αγώνα υπέρβασης του αναπόφευκτου. Η εμμονή του σε συγκεκριμένες έννοιες που διατρέχουν τη συλλογή μαρτυρά την προσπάθεια ανακάλυψης μιας δύναμης χωρίς όνομα. Πρόκειται για μια ουσία που δεν εκφράζεται με λόγια, μια μεταφυσική ώθηση που μας επιτρέπει να απολαμβάνουμε τη ζωή παρά τη γνώση της φθοράς.(‘Χιόνι τον Ιούλιο’)

Αν και ο Γ. Π. Παπαδάκης στοχεύει πρωτίστως στη διέγερση του στοχασμού,σε αρκετές περιπτώσεις η ανάγνωση κάποιων στίχων προκαλεί γνήσια συγκίνηση καθώς ο καθένας μπορεί να φέρει στο νου του αγαπημένους που δεν βρίσκονται πια στη ζωή.

Στο ποίημα ‘Το σπίτι’, για παράδειγμα, η απαρίθμηση των αντικειμένων που σημαδεύτηκαν από το χάδι ή το βλέμμα όσων έχουν πεθάνει, κρατώνταςγια πάντα ζωντανή τη μνήμη τους, στοιχειώνει την σκέψη του συγγραφέα και κατ’ επέκταση του αναγνώστη με τρόπο που φέρνει στο νου τούς ιψενικούς Βρικόλακες.Οι αναμνήσεις εδώ δεν είναι μια ουδέτερη διαδικασία ανάκλησης. Είναι η καύσιμη ύλη της οδύνης και της ενοχής, αλλά ταυτόχρονα και η μόνη οδός προς το φως.

Ακόμα και η λογοτεχνία, αυτή η «μεγάλη παρηγοριά», συχνά αποδεικνύεται ανεπαρκής μπροστά στο υπαρξιακό βάρος. Στην ‘Ενδοσκόπηση’, ο ποιητής ομολογεί πως ούτε η Έρημη Χώρα ούτε τα Cantos στάθηκαν ικανά να τον λυτρώσουν, αλλά αντίθετα τον βύθισαν πιο βαθιά στο «αλίπαστο χώμα» της αυτογνωσία

Επηρεασμένος βαθιά από τη μελέτη της ινδικής φιλοσοφίας, ο Γ.Π. Παπαδάκης δεν διστάζει να προτείνει τη σιωπή ως τη κύρια οδό προς την ανακάλυψη του εαυτού και του κόσμου.Σε κάποιους στίχουςη εκκωφαντική σιωπή σηματοδοτεί τη μοναξιά, τον πόνο, την εγκατάλειψη, ενώ σε άλλους εμφανίζεται ως η μόνη ελπίδα να κατανοήσουμε ή και να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας. Η σιωπή του Γ.Π.Παπαδάκη είναι η ενεργητική σιωπή του ‘Σατόρι’, της ξαφνικής ενόρασης. μια σιωπή συνωμοτική, συνειδητή που καλύπτει τα πάντα δίνοντας στον κόσμο μας συνοχή και νόημα. Πρόκειται με άλλα λόγια μια σιωπή που δεν υποδηλώνει κενό, αλλά μια υπερπλήρη κατάσταση ύπαρξης, όπου ο νους παύει να θορυβεί για να επιτρέψει στο «είναι» να αναπνέει. (‘Η Σιωπή του Νου’)

Ο Σμιλευτής του άρρητου είναι μια κατάθεση οντολογικής αγωνίας. Ο Γ.Π.Παπαδάκης χρησιμοποιεί σύνθετες διακειμενικές αναφορές —από τον Κάφκα και τον Ντοστογιέφσκι μέχρι τον Λάο Τσε— για να καταλήξει σε μια ποίηση γυμνή, λιτή και ουσιαστική. Το «παράδοξο» εδώ δεν είναι ένα λογοπαίγνιο, αλλά η ίδια η ουσία της ύπαρξης: όσο περισσότερο αφαιρεί ο ποιητής από τον θόρυβο του κόσμου, τόσο περισσότερο πλησιάζει το άρρητο φως.