Η ΩΡΑΙΑ ΚΟΙΜΩΜΕΝΗ - ΑΔΕΛΦΩΝ ΓΚΡΗΜ (ΣΑΡΛ ΠΕΡΩ) - ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΟΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

Η ΩΡΑΙΑ ΚΟΙΜΩΜΕΝΗ

Η «Ωραία Κοιμωμένη» —είτε ως γερμανική «Τριανταφυλλένια» των Γκριμ είτε ως η πιο εκτενής γαλλική εκδοχή του Σαρλ Περώ— συχνά διαβάζεται επιφανειακά ως ένα ευτελές, ρομαντικό ανάγνωσμα για αφελή παιδιά. Κάτι τέτοιο αποτελεί παραγνώριση της βαθύτερης υπαρξιακής της δομής. Το παραμύθι δεν αφηγείται απλώς μια τυχαία περιπέτεια, αλλά λειτουργεί ως σκοτεινή αλληγορία για τα αμετάβλητα όρια της ανθρώπινης μοίρας.

Η εισαγωγή του αριθμού των μαγισσών —δώδεκα χρυσά πιάτα για δεκατρείς σοφές γυναίκες— δεν είναι τυχαία. Ο αριθμός δώδεκα ορίζει την κλειστή, αρμονική τάξη του κόσμου, ενώ η δέκατη τρίτη, η απρόσκλητη, ενσαρκώνει την απειλή του τυχαίου και το αναπόφευκτο του θανάτου. Ο βασιλιάς προσπαθεί να εξαπατήσει το πεπρωμένο καίγοντας τα αδράχτια του βασιλείου, μια κίνηση ματαιοδοξίας που αποδεικνύει την αδυναμία της εξουσίας να τιθασεύσει τον χρόνο. Το αδράχτι, αυτό το αρχέτυπο εργαλείο των Μοιρών, περιμένει την κόρη στα δεκαπέντε της χρόνια —στην αυγή της βιολογικής της ωρίμανσης— για να την τρυπήσει. Η συνάντηση με τη γριά στο απομακρυσμένο δωμάτιο δεν είναι παρά η εκπλήρωση μιας προδιαγεγραμμένης νομοτέλειας.

Ο αιώνιος ύπνος που σκεπάζει ολόκληρο το παλάτι —από τους βασιλείς μέχρι τα άλογα στους στάβλους και το φαγητό που καίγεται στη φωτιά— συνιστά μια οντολογική παύση. Είναι η εικόνα μιας κοινωνίας που παγώνει, προσμένοντας τη λύτρωση ή μια μεταφυσική Δευτέρα Παρουσία. Ο φράχτης από τις αγριοτριανταφυλλιές που θεριεύει και κρύβει το παλάτι λειτουργεί ως αδιαπέραστο όριο ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και στη σφαίρα του ανείπωτου μυστηρίου, όπου οι πρίγκιπες-μνηστήρες βρίσκουν συχνά φρικτό θάνατο καρφωμένοι στα αγκάθια προτού έρθει ο κατάλληλος χρόνος.

Ωστόσο, η αυστηρή κριτική δεν σταματά στη λύτρωση και στο φιλί που σπάει τα μάγια, όπως το παραδίδουν οι Γκριμ. Ο Σαρλ Περώ, στην αυθεντική και πιο τολμηρή εκδοχή του, υπενθυμίζει πως ο πραγματικός κόσμος δεν τελειώνει με το «ζήσανε αυτοί καλά». Στη συνέχεια της ιστορίας του, ο γάμος δοκιμάζεται από την ίδια την κτηνωδία της οικογένειας: η πεθερά της πριγκίπισσας, μια κρυφή ανθρωποφάγος, απαιτεί να θυσιαστούν και να φαγωθούν τα ίδια της τα εγγόνια και η νύφη της.

Αυτές οι αλληγορικές στρώσεις δεν τοποθετήθηκαν συνειδητά από τους καταγραφείς τους· ούτε οι Γκριμ ούτε ο Περώ επιδίωξαν να συγγράψουν ψυχαναλυτικά δοκίμια. Η δύναμη του παραμυθιού έγκειται στο ότι η αλληγορία αναβλύζει ασύνειδα από τα βαθύτερα στρώματα της λαϊκής μυθολογίας. Η υψηλή λαϊκή λογοτεχνία δεν προσφέρει ψεύτικες παρηγοριές· δείχνει πως ακόμα κι αν το ξύπνημα από το λήθαργο είναι εφικτό, τα τέρατα της ανθρώπινης φύσης παραμονεύουν πάντα έξω από το παλάτι.

Γιώργος Πολ. Παπαδάκης