ΟΧΙ ΤΩΡΑ, ΟΧΙ ΕΔΩ – ΕΡΙ ΝΤΕ ΛΟΥΚΑ
(Εκδόσεις Κέλευθος, Μτφρ. Άννα Παπασταύρου)
Όταν ο αναγνώστης προσέρχεται στο «Όχι τώρα, όχι εδώ» έχοντας ήδη νιώσει τη δωρική, σχεδόν πελεκημένη αισθητική εμπειρία από «Το βάρος της πεταλούδας», η σύγκριση δεν είναι απλώς αναπόφευκτη· είναι αμείλικτη. Και αποκαλύπτει με απόλυτη σαφήνεια τα όρια του συγκεκριμένου πονήματος.
Το βιβλίο στερείται παντελώς πλοκής. Δεν υπάρχει ένας μυθοπλαστικός πυρήνας, ούτε ένα εσωτερικό νήμα που να κρατά τον αναγνώστη σε εγρήγορση. Πρόκειται για μια αναδρομή στην παιδική και εφηβική ηλικία του συγγραφέα στη μεταπολεμική Νάπολη της δεκαετίας του '50, δομημένη μέσα από νοσταλγικά σπαράγματα, αναμνήσεις ασθένειας, σιωπές και, κυρίως, τη ρευστή σχέση με τη μορφή του πατέρα.
Ενώ στο «Βάρος της πεταλούδας» ο Ντε Λούκα παραδίδει έναν λόγο απόλυτα σφιχτό, όπου ο λυρισμός σφυρηλατείται μαζί με τον βαθύ υπαρξιακό στοχασμό σε ένα στέρεο, αρχετυπικό σύνολο, εδώ ο λυρισμός διαχέεται ανεξέλεγκτος. Η γραφή χάνει τη στιβαρότητά της και διολισθαίνει σε μια εσωστρεφή εξομολόγηση. Η απουσία μιας καθαρά αρθρωμένης ιστορίας απογυμνώνει το κείμενο, κάνοντάς το να θυμίζει περισσότερο προσωπικό ημερολόγιο ή σημειωματάριο ανασύστασης μνήμης παρά ολοκληρωμένο λογοτεχνικό βιβλίο.
Ο συγγραφέας επιστρατεύει τα βιολογικά του τραύματα —τον τραυλισμό, τις αισθητηριακές δυσκολίες της παιδικής του ηλικίας— για να ερμηνεύσει την ερημιά του και την καταφυγή στις λέξεις. Όμως, η αισθηματολογία και η αποσπασματική παράθεση των αναμνήσεων κουράζουν. Ο πατέρας, αν και κεντρικός ιστός, παραμένει μια σκιά που περιβάλλεται από μια χαμηλότονη, πλην όμως επιτηδευμένη συγκίνηση, χωρίς να παράγεται η απαραίτητη διακειμενική ή υπαρξιακή ένταση.
«...Έμαθα να ακούω τον πατέρα μου. Έμαθα τη φωνή του, τη σιωπή του, τον τρόπο που ανέπνεε μέσα στο δωμάτιο. Ήταν ένας τρόπος να υπάρχω κι εγώ, μέσα από τη δική του παρουσία...»
Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια η ιταλική κριτική, ήδη από το 1989 όταν και πρωτοκυκλοφόρησε το βιβλίο ως πεζογραφικό ντεμπούτο του Ντε Λούκα, το αντιμετώπισε με επιφύλαξη. Ο επιφανής Ιταλός συγγραφέας και κριτικός Raffaele La Capria είχε εύστοχα επισημάνει πως το κείμενο λειτουργεί περισσότερο ως μια «εξομολογητική άσκηση μνήμης» και μια ιδιωτική επιστολή προς τους γονείς, παρά ως ένα αυτόνομο, στιβαρό μυθιστόρημα. Χρειάστηκαν να μεσολαβήσουν είκοσι ολόκληρα χρόνια συγγραφικής ωρίμανσης μέχρι το 2009, όταν με «Το βάρος της πεταλούδας» ο Ντε Λούκα κατάφερε να τιθασεύσει το συναίσθημα, να πελεκίσει κάθε πρόταση και να μετατρέψει τον λυρισμό σε υπαρξιακό νυστέρι.
Το «Όχι τώρα, όχι εδώ» διασώζεται τελικά μόνο ως πραγματολογικό τεκμήριο για τον μελετητή του Ιταλού συγγραφέα, καθώς φανερώνει τους πρώτους, αμήχανους βηματισμούς της γραφής του. Για τον απαιτητικό όμως αναγνώστη, παραμένει ένα έργο ήσσονος σημασίας, που επιβεβαιώνει πως ο συναισθηματισμός, όταν δεν θωρακίζεται από έναν στιβαρό στοχαστικό άξονα, εγκλωβίζεται μοιραία στην ιδιωτικότητα του δημιουργού του.
Γιώργος Πολ. Παπαδάκης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου