Η Οντολογία του Θηρευτή, η Παραβίαση της Πατρικής Εστίας και η Μεταγενέστερη Κατασκευή των Συμβολισμών στον «Λύκο και τα Εφτά Κατσικάκια»
Το παραμύθι «Ο Λύκος και τα Εφτά Κατσικάκια» (Der Wolf und die sieben jungen Geißlein), καταγεγραμμένο από τους αδελφούς Jacob και Wilhelm Grimm το 1812 στην πρώτη έκδοση των Kinder- und Hausmärchen (KHM 5) από την προφορική παράδοση της οικογένειας Hassenpflug, συμπυκνώνει την ωμή, ακατέργαστη δυναμική της λαϊκής αφηγηματικής οικονομίας. Ο γλωσσικός του ιστός διακρίνεται από μια κοφτή, δωρική συντακτική δομή, απαλλαγμένη από ανούσια περιγραφικά γεμίσματα και πλατειασμούς: η δράση εξελίσσεται με ακαριαίες μεταβάσεις, όπου η αναχώρηση της μητέρας πυροδοτεί αυτόματα την εμφάνιση του θηρευτή. Στην αρχέγονη αυτή μορφή του, το αφήγημα δεν κατασκευάστηκε εξαρχής ως ένα συνειδητό, στεγανό σύστημα προσχεδιασμένων αλληγοριών ή ερμητικών συμβολισμών. Υπήρξε ένα λειτουργικό λαϊκό παραμύθι προειδοποιητικού χαρακτήρα (ταξινομημένο στη συγκριτική λαογραφία ως τύπος Aarne-Thompson-Uther ATU 123), πάνω στο οποίο η ψυχοαναλυτική και κοινωνιολογική κριτική του 20ού αιώνα εφάρμοσε εκ των υστέρων τις δικές της ερμηνευτικές κατασκευές.
Στον πυρήνα της πλοκής δεσπόζει η κλασική περίπτωση της αγνόησης των μητρικών συμβουλών, όπου η συλλογική αφέλεια των ανήλικων πλάσεων τα οδηγεί στην ευάλωτη υποκυγή. Ο λύκος ενσαρκώνει τις δολερές παγίδες και τους αδίστακτους κινδύνους που ελλοχεύουν στον κόσμο, ενώ τα κατσικάκια αντιπροσωπεύουν τον άδολο, ανεπαρκώς προετοιμασμένο άνθρωπο που παρασύρεται από τη μεταμφίεση και τη δολιότητα. Εδώ εντοπίζεται και η ουσιαστική διαφορά με το συγγενές αφήγημα της Κοκκινοσκουφίτσας (ATU 333): ενώ στην Κοκκινοσκουφίτσα η απώλεια συντελείται έξω στον δημόσιο χώρο, στο δάσος, μέσω της ατομικής αποπλάνησης και της ηθικής παρέκκλισης από το μονοπάτι, στα Εφτά Κατσικάκια η τραγωδία διαδραματίζεται εντός του ιδιωτικού ασύλου της πατρικής εστίας. Πρόκειται για μια βίαιη εισβολή στον υποτιθέμενα ασφαλή χώρο, όπου ο θηρευτής δεν αποπλανά απλώς, αλλά παραβιάζει τα όρια, αλλοιώνοντας τη φωνή και την όψη του για να επιτύχει την ολοκληρωτική κατάποση.
Παρά την αρχική καταστροφή που προκαλεί η αμέλεια των παιδιών, η εξέλιξη της ιστορίας σφραγίζεται από την απόλυτη αποκατάσταση της τάξης. Η μητέρα κατσίκα, λειτουργώντας ως ο απόλυτος μηχανισμός προστασίας και δικαιοσύνης, εντοπίζει τον κοιμισμένο λύκο, σχίζει την κοιλιά του για να απελευθερώσει σώα τα τέκνα της και αντικαθιστά το εσωτερικό του με πέτρες, οδηγώντας τον στον πνιγμό. Η κάθαρση αυτή αναδεικνύει την επικράτηση της μητρικής εγρήγορσης απέναντι στην πρωτόγονη βία. Όσον αφορά την υποδοχή του από την ακαδημαϊκή κριτική, το παραμύθι μελετήθηκε εκτενώς τόσο από τη δομική λαογραφία όσο και από την ψυχοανατομία. Ο Bruno Bettelheim, στο κλασικό του έργο The Uses of Enchantment (1976), το ανέλυσε ως μια απαραίτητη ψυχολογική διαδικασία για το παιδί, υποστηρίζοντας ότι η δοκιμασία της προσωρινής απώλειας και η νίκη επί της καταροφητικής φιγούρας του λύκου ενισχύουν το εγώ και διδάσκουν την αναγκαιότητα της ορθολογικής καχυποψίας απέναντι στις απατηλές εξωτερικές εντυπώσεις.
Γιώργος Πολ. Παπαδάκης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου