Η Εμμονική Αυταπάτη και η Τραγική Ειρωνεία της Λήθης
«Το γράμμα μιας άγνωστης» του Στέφαν Τσβάιχ —νουβέλα που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1922 και εντάχθηκε στον κύκλο νουβελών του πάθους του συγγραφέα, προτού κυκλοφορήσει και αυτοτελώς— δομείται ως ένας παρατεταμένος επιστολικός μονόλογος, σχεδιασμένος με χειρουργική ακρίβεια ώστε να χτυπήσει έντονα το θυμικό του αναγνώστη. Ο Τσβάιχ δεν αφήνει περιθώρια για αποστασιοποίηση· χρησιμοποιεί τη γλαφυρή εξομολόγηση και τη δραματική ένταση για να δημιουργήσει μια αίσθηση αναπόφευκτης τραγωδίας. Ωστόσο, αν κοιτάξει κανείς πέρα από τη συγκινησιακή θύελλα που προκαλεί η γραφή, η εικόνα γίνεται πολύ πιο σκληρή και λιγότερο ρομαντική απ’ ό,τι θέλει να δείχνει η επιφάνεια.
Η γυναίκα που γράφει το γράμμα εμφανίζεται ως η απόλυτη, ανιδιοτελής ερωμένη που θυσιάζει τα πάντα στον βωμό ενός ανομολόγητου πάθους. Στην πραγματικότητα όμως, η στάση της δεν απέχει από τα όρια της εμμονής και της παθολογικής προσκόλλησης: χτίζει ολόκληρη τη ζωή της γύρω από έναν άνδρα που δεν την αναγνωρίζει καν, μετατρέποντας τη δική της εσωτερική εμμονή σε ηθικό βάρος για τον άλλον. Ο άνδρας αυτός, από την πλευρά του, δεν έχει δώσει καμία υπόσχεση ούτε έχει αναλάβει οποιαδήποτε υποχρέωση απέναντί της· ζει τη ζωή του με την ελαφρότητα και την άγνοια εκείνου που δεν συμμετείχε ποτέ στο ιδιωτικό δράμα που εκείνη έστησε στο μυαλό της.
Το έργο δεν κατατάσσεται στην ελαφρά λογοτεχνία ακριβώς επειδή ο Τσβάιχ, παρά την έντονη δραματοποίηση και τη γλαφυρότητά του, ανατέμνει με βάθος τον μηχανισμό της εμμονής και της μνήμης απέναντι στη λήθη. Η κριτική υποδέχθηκε το κείμενο με θαυμασμό για τη δραματουργική του δεξιοτεχνία και την ψυχολογική του διείσδυση, αν και δεν έλειψαν οι φωνές που του προσήψαν ροπή προς το μελόδραμα και τη συναισθηματική υπερβολή. Στον πυρήνα του, το κείμενο λειτουργεί ως καθρέφτης μιας μονόπλευρης σχέσης όπου το πάθος, όταν αποκοπεί από την πραγματικότητα, δεν εξυψώνει· απλώς καταναλώνει τον ίδιο του τον φορέα.
Γιώργος Πολ. Παπαδάκης


Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου